Overprikkeling ontstaat niet altijd door te veel prikkels. Vaak begint het veel eerder: op het moment dat we de signalen van ons lichaam steeds nét iets te lang negeren.
In een wereld die voortdurend onze aandacht vraagt, raken we gemakkelijk verwijderd van wat ons lichaam eigenlijk probeert te vertellen. Niet omdat het te veel is, maar omdat we te weinig stilstaan bij wat er al gebeurt.
De weg naar rust begint daarom vaak niet met minder doen, maar met beter leren opmerken wat je allang voelt.
Het was een warme dag....
Ik liep buiten, wandelend door het stadspark.Voor mijn gevoel kwam ik teveel mensen tegen. Beleefd groeten, een praatje hier en daar. Eigenlijk had ik er helemaal geen zin in. Het irriteerde me, want ik kwam juist voor rust.
De zon voelde te warm. Het licht deed pijn aan mijn ogen. Verderop hoorde ik een bladblazer. Kinderen gilden op een speelveldje. Het voelde alsof alle geluiden dubbelhard binnenkwamen. Ondertussen maakte ik tientallen to-do lijstjes in mijn hoofd voor als ik straks weer thuis zou zijn.
Mijn aandacht schoot alle kanten op, behalve naar binnen.
Overprikkeld.
Mijn filter was weg.
Ineens realiseerde ik me dat dit niet van het ene op het andere moment was ontstaan. De signalen waren er al. Alleen had ik er niet naar geluisterd.
Het moment waarop ik weet dat ik overprikkeld ben
Voor mij is er een duidelijk signaal.
Normaal gesproken helpt wandelen mij om te ontspannen. Buiten zijn, bewegen, even uit mijn hoofd. Zodra ik overprikkeld raak, verandert er iets. Ineens lijkt mijn brein alles te registreren. De fietser die voorbijraast. Een brommer verderop. Een auto die hard optrekt. Honden die blaffen.
Geluiden die er normaal ook zijn, komen ineens honderd keer harder binnen. De zon waar ik zo van hou is te fel, te warm, teveel. Mijn aandacht schiet alle kanten op en mijn hele systeem staat volledig op scherp. Alsof mijn brein voortdurend op zoek is naar wat er nog meer gebeurt.
Het bijzondere is dat ik op dat moment vaak denk dat ik meer rust nodig heb. Dat klopt ook, maar dat is niet het hele verhaal.
Hoe ben ik hier terechtgekomen?
Overprikkeling begint vaak veel eerder. Wanneer ik terugkijk, zie ik dat de signalen er vaak al veel eerder waren. Ik voelde me gejaagd, nam geen echte pauzes, bleef doorgaan terwijl mijn energie afnam. Zei nog even ja tegen dat ene verzoek. Werkte nog even door, reageerde nog snel op dat bericht. Toch nog ‘even’ naar de sportschool waar ik net iets teveel en te zwaar train omdat het op dat moment zo lekker voelt (lekkere endorfine aanmaken).
Dat was niet omdat iemand dat van mij vroeg, maar omdat er ergens in mij een automatische piloot actief werd. Een patroon. Een overtuiging. Een stemmetje dat zegt:
- “Kom op, nog even.”
- “Maak het eerst af.”
- “Je kunt dit best nog doen.”
Precies daar zit voor mij de echte oorzaak van veel overprikkeling. Niet in de prikkels zelf. Maar in de onbewuste patronen die ervoor zorgen dat we onze eigen signalen negeren. Doorgaan in plaats van rust nemen. Eten achter de laptop in plaats van rustig lunchen en korte wandeling. Scrollen op je mobiel in plaats van even lekker voor je uit staren.
Misschien zijn de prikkels niet het probleem
Wanneer we denken aan overprikkeling, kijken we vaak naar wat er buiten ons gebeurt.
Teveel geluid. Teveel afspraken. Teveel informatie. Maar steeds vaker vraag ik me af of dat wel de echte oorzaak is. Want de meeste prikkels waren er gisteren ook al. En vorige week. En vorige maand.
Wat vaak verandert, is niet de wereld om ons heen, maar de manier waarop wij ermee omgaan. Blijven we luisteren naar de signalen van ons lichaam? Nemen we rust wanneer we die nodig hebben? Of laten we ons leiden door oude overtuigingen die zeggen dat we nog even moeten doorgaan?
Waarom luisteren we niet naar onszelf?
Dat is misschien wel de belangrijkste vraag.
Want ons lichaam geeft via vermoeidheid, spanning en onrust meestal al veel eerder aan dat het teveel wordt. Dat uit zich in minder concentratie, sneller geïrriteerd zijn, spanning niet kwijt kunnen en daardoor slechter slapen, overmatig denken (piekeren).
Toch luisteren we vaak niet wat ons lichaam aangeeft. Een te 'sterk hoofd' - zoals ik het vaak noem - dat voortkomt uit vaak oude overtuigingen. Misschien herken je er één:
- Ik moet eerst alles afhebben voordat ik rust mag nemen.
- Anderen hebben mij nodig.
- Ik mag niet falen.
- Ik moet sterk zijn.
- Als ik stop, raak ik achter.
- Als ik eerst nog even dit…
Deze overtuigingen zijn vaak zo vanzelfsprekend geworden dat we ze niet eens meer opmerken. Ze sturen ons gedrag op de achtergrond.
Wil je je echt beter voelen, lekkerder in je vel zitten en helderheid in je hoofd? Dan is bewust worden van jouw overtuigingen een belangrijke eerste stap.
De HECT-methode: Een manier van kijken naar wat er onder de overprikkeling zit
Niet om symptomen te bestrijden, maar om zichtbaar te maken welke onbewuste programmering ons gedrag aanstuurt. Want pas wanneer je begrijpt waarom je steeds hetzelfde doet, ontstaat ruimte voor verandering.
H – Herken
De eerste stap is herkennen. Niet alleen herkennen dat je overprikkeld bent, maar vooral herkennen welk patroon eraan voorafgaat.
Bij mij ziet dat er vaak zo uit:
- geen echte pauzes nemen;
- steeds nieuwe taken toevoegen;
- moeite hebben om stil te zitten;
- blijven doorgaan terwijl mijn energie afneemt;
- alles onder controle willen houden.
- Door dit te herkennen, ontstaat bewustzijn.
- Je stapt als het ware even uit de automatische piloot.
E – Erken
Vervolgens komt erkenning en dat kan confronterend zijn, want erkennen betekent eerlijk kijken naar wat er werkelijk gebeurt. Niet zeggen: “Het valt wel mee.”
Maar erkennen: “Ik ga opnieuw over mijn eigen grenzen heen.”
Zonder oordeel. Alleen maar zien wat er is.
C – Conclusie
Dan volgt misschien wel de belangrijkste vraag: Welke overtuiging stuurt dit gedrag aan?
Bijvoorbeeld:
- “Ik ben pas goed genoeg als ik productief ben.”
- “Ik moet alles zelf doen.”
- “Ik mag anderen niet teleurstellen.”
- “Mijn waarde hangt af van wat ik presteer.”
Vaak ontdekken we dat de overprikkeling niet het probleem is, maar dat het een gevolg is. Een signaal dat er ergens een oud programma actief is.
T – Toepassen
Door de overtuiging om te keren naar het positief tegenover gestelde ontstaat ruimte voor een nieuwe keuze.
Niet vanuit moeten of discipline, maar vanuit bewustzijn. Wat gebeurt er als je ervoor kiest m eerder pauze te nemen, een afspraak af te zeggen, je telefoon weg te leggen, hulp te vragen of simpelweg te erkennen dat je vandaag minder energie hebt dan gisteren.
Kleine keuzes.
Elke nieuwe keuze vertelt je brein iets nieuws. Namelijk dat je veilig bent, ook als je niet voortdurend doorgaat. Je lichaam werkt niet tegen je.
Wat ik door de jaren heen heb geleerd, is dat mijn lichaam niet tegen mij werkt. Ook niet wanneer ik overprikkeld ben. Mijn lichaam probeert me juist duidelijk te maken dat het met mij wilt samenwerken.
De vermoeidheid, de onrust, de overgevoeligheid voor geluid, de behoefte om me terug te trekken. Het zijn geen problemen die opgelost moeten worden. Het zijn signalen die gehoord willen worden.
Een uitnodiging om stil te staan, om opnieuw te leren luisteren naar jezelf. Want echte rust ontstaat niet alleen wanneer er minder prikkels zijn. Echte rust ontstaat wanneer je niet langer hoeft te vechten tegen wat je diep van binnen allang weet.
De HECT-methode zoals ik hier beschreven heb, kan je helpen om meer bewust te worden van wat er in jou gebeurt. Door stil te staan bij je gedachten, gevoelens, gedrag en de overtuigingen die daaronder liggen, ontstaat vaak al meer inzicht en ruimte.
Dat klinkt misschien als een grote stap, maar verandering begint vaak veel kleiner. Door het opmerken van een patroon en het erkennen van een gevoel. Het maken van één bewuste keuze die anders is dan gisteren.
Bewustwording is het begin van verandering. Elke kleine stap die je zet in de richting van jezelf, brengt meer rust, meer helderheid en meer balans.
Een zachte plek om hiermee te beginnen
Wanneer je dit herkent in jezelf, hoef je niet meteen alles te veranderen. Het begint juist met iets heel eenvoudigs.
Stilstaan bij wat je voelt, hoe je je voelt, dat stemmetje in je hoofd, hoe je ademt en je lichaam geven wat het nodig heeft. Rust, water, eten, beweging om maar iets te noemen. Een moment van reflectie door bijvoorbeeld te schrijven in je journal en te oefenen in dankbaarheid. Dagelijks een kleine kleine herinnering in je agenda om gedurende de dag even naar binnen te keren en jezelf de vraag stellen: Hoe gaat het nu met jou?
Omdat ik zelf weet hoe makkelijk je jezelf kunt verliezen in de drukte van de dag, ontwikkelde ik de BinnenBeeld inspiratiekaarten en journal. Niet als nóg iets op je to-do-lijst, maar als een zachte uitnodiging om stil te staan bij wat er in jou leeft.
Vaak ligt de eerste stap naar meer rust niet buiten jezelf, maar juist in het thuiskomen bij jezelf.
